اكتساب أسباب آن مقدور بود . پس امر بدان - چنانچه رأى بعضي آن است - هم امر بود به تحصيل آنچه مؤدّى به حصول أو گردد از مراتب ترقّيات أرباب شهود وعيان ومناصب كمالات أصحاب ذوق ووجدان كه موقوف عليه « 1 » جمله ، همان « 2 » اطمينان است . ومزيد تنقيح وتوضيح در اين أمور آن است كه موت ، از ظاهر به باطن رفتن است ؛ چنانچه حيات ، از باطن ، به ظاهر آمدن است ومراد از باطن عالم مثال وملكوت است واز ظاهر ، عالم ملك وشهود « 3 » و « موت حقيقي » آن است كه بنده به يكبارگى به عالم باطن رود بىاختيارى « 4 » و « مجازى » آن است كه بنده بر سبيل اختيار به عالم مثال وجانب ملكوت ، رجوع نمايد وباز به عالم ظاهر ، تنزّل فرمايد ودر حالت أولى كسب كمال نفس محال است ؛ چنانچه فحواى حديث « من مات فقد قامت قيامته » « 5 » بر اين معنى دالّ وآيات بسيار ، شاهد اين قال است وجميع آنچه أهل اللَّه دريافته‌اند ، در حالت ثانيه « 6 » يافته‌اند واز اين جهت است كه انسان به كسب معرفت حال الحيات مكلّف است . نظم اين زمان كن كار خود پيوسته تو * زانكه چون مُردى بمانى بسته تو بسته نتواند بلا شك كار كرد * كار اين‌جا بايدت تيمار كرد پس در كلام حبيب ملك علّام عليه السلام « 7 » كلمهء « موتوا » امر بود به تحصيل كمالات نفساني ومعارف روحاني به بركت موت مجازى كه آن به حقيقت ، سير رجوعي « 8 » معنوي است به جانب عالم معنى وتوجه تام به صوب مقام اصلى ؛ وكلام آسمانى و

--> ( 1 ) . م : موقف عليه . ( 2 ) . ف : همه . ( 3 ) . ف : + / است . ( 4 ) . ف : بىاختيار . ( 5 ) . بحار الأنوار ، ج 58 ، ص 7 وج 70 ، ص 67 . ( 6 ) . ف : موت ثانيهء اختياري . ( 7 ) . ف : عليه وآله التحية والصلاة والسّلام . ( 8 ) . ف : رجوع .